Co jakiś czas możemy przeczytać w Internecie artykuł o rzekomych, niekorzystnych skutkach zdrowotnych spożywania mleka i produktów mlecznych. Ponieważ jednak postulowana przez niektórych autorów szkodliwość składników mleka nie znajduje potwierdzenia w dowodach pochodzących z badań naukowych, a przeciwnie – badania wskazują na ich szeroki pożytek zdrowotny, dlatego warto poświęcić kilka słów tej problematyce…
Czy coś z mleka szkodzi?
Problem składników mleka jako potencjalnych alergenów pokarmowych możemy na wstępie pominąć, albowiem w zasadzie składnik każdego pokarmu może być alergenem, w zależności od typu alergii, na jaką cierpi dana osoba.
Oponenci mlecznej diety skupiają się w pierwszej kolejności na laktozie. Ten cukier mleczny trawiony jest rzeczywiście tylko przez połowę populacji osób dorosłych, dlatego spożywanie dużych porcji mleka w starszym wieku może powodować u tej drugiej połowy wzdęcia i biegunki. Jednakże poza samym mlekiem, reszta jego produktów – zsiadłe mleko, jogurty, kefiry, twarogi i sery – albo w ogóle nie zawiera laktozy, albo jej zawartość jest na tyle mała, że nie powoduje problemów gastrycznych u osób niezdolnych do trawienia cukru mlecznego. Na rynku jest też szeroko dostępne mleko bezlaktozowe.
Tłuszcz mleczny – niesłusznie oskarżony
Drugim celem krytyki jest zwykle tłuszcz mleczny, obfitujący w cholesterol, nasycone kwasy tłuszczowe oraz trans izomery kwasów tłuszczowych. A to z tego powodu, że nadmierne spożycie wszystkich tych trzech składników diety może prowadzić do wzrostu poziomu frakcji złego cholesterolu LDL, sprzyjającego rozwojowi miażdżycy i w ogólności chorób sercowo-naczyniowych.
Niemniej dietetycznych cholesterol jest jednocześnie składnikiem frakcji lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL), która ochrania organizm przed chorobami układu krążenia oraz ogólnie działa szeroko prozdrowotnie, wykazując m.in. aktywność przeciwzapalną i antyoksydacyjną. Dlatego wyższy poziom HDL równa się lepszemu zdrowiu metabolicznemu i ogólnie większej zdrowotności.
Jednocześnie naturalne mleczne trans izomery to nie to samo, co tego typu kwasy tłuszczowe powstające w efekcie procesów związanych z przetwórstwem spożywczym, znajdowane w utwardzanych tłuszczach roślinnych, wyrobach cukierniczych, koncentratach spożywczych, gotowych przekąskach i fast foodach. W przeciwieństwie do tych drugich, naturalne mleczne izomery trans, a szczególnie frakcja sprzężonych izomerów kwasu linolowego (CLA), nie szkodzi naszemu zdrowiu, tylko wykazuje aktywność prozdrowotną, m.in. podnosząc – jak dowiodły badania – poziom HDL. Dlatego też w kolejnych badaniach dowiedziono, że spożycie tłuszczu mlecznego przez ludzi prowadzi do wzrostu w ich krwiobiegu poziomu dobroczynnej frakcji cholesterolu HDL.
O czym przeciwnicy mleka nie wspominają?
Pomijają oczywiście kwestię specyficznych, prozdrowotnych właściwości sprzężonych izomerów kwasu linolowego CLA, występujących w pożywieniu jedynie w produktach mlecznych i mięsie przeżuwaczy. W zasadzie wystarczyłoby powiedzieć, że CLA zostały odkryte zupełnie przypadkowo w badaniach nad związkiem spożycia mięsa z rozwojem nowotworów, w efekcie których okazało się, że w mięsie wołowym występują nieznane dotąd związki o aktywności przeciwnowotworowej. A należałoby jedynie dodać, że te wstępne ustalenia zainspirowały innych naukowców do kolejnych badań, w których wykazano kolejne właściwości prozdrowotne naturalnych mlecznych izomerów: przeciwzapalne, przeciwcukrzycowe i przeciwmiażdżycowe.
Permanentnie pomijana jest też kwestia witaminy K2, której jedynym realnym źródłem w codziennej diecie są tylko produkty mleczne. A witamina K2 utrzymuje optymalną krzepliwość krwi, chroniąc nas z jednej strony przed wylewami i krwotokami, z drugiej zaś przed rozwojem zakrzepicy. Witamina K2 warunkuje również z jednej strony utrzymanie właściwej masy kostnej, z drugiej zaś zapewnia ochronę tkanek miękkich (m.in. naczyń krwionośnych i zastawek serca) przed kalcyfikacją, inaczej wapnieniem, czyli nadmiernym gromadzeniem się w tych tkankach związków wapnia. Jest to o tyle szczególnie ważna właściwość witaminy K2, że proces kalcyfikacji tkanek miękkich jest główną przyczyną przedwczesnego starzenia się organizmu, postępującej z wiekiem dysfunkcji tkanki mięśniowej oraz licznych problemów zdrowotnych wieku późnego, m.in. chorób układu krążenia. W badaniach zaobserwowano również, że witamina K2 wykazuje aktywność przeciwnowotworową oraz ochronną względem płuc w przypadku infekcji wirusowej. Wykazuje także aktywność neuroprotekcyjną, czyli że chroni nas przed rozwojem problemów neurodegeneracyjnych, co potwierdzono dotąd jednoznacznie dla przypadku choroby Alzheimera i Parkinsona.
A optymalne spożycie witaminy K2, ustalone na ok. 200 mcg dziennie, porywa już tylko 150-gramowa porcja twarogu lub 50-gramowa porcja sera żółtego czy 25-gramowa sera pleśniowego.
Frakcje białkowe mleka – unikalna superżywność
Najważniejsza wydaje się jednak kwestia szczególnych i unikalnych frakcji białek mleka (laktoprotein). Przyjrzyjmy się więc ich ustalonym przez naukę, wyjątkowym właściwościom prozdrowotnym…
Alfa laktoalbumina sprawuje w ludzkim organizmie szereg ważnych funkcji, m.in. związanych z transportem niektórych składników mineralnych oraz wytwarzaniem peptydów o dowiedzionej aktywności antyoksydacyjnej. Przy tym obniża jednocześnie poziom stresu i reguluje ciśnienie tętnicze, chroni organizm przed mikroorganizmami patogennymi i nieprawidłowymi komórkami, wspomaga prawidłowe czynności układu odpornościowego i trawiennego oraz utrzymanie należytej masy ciała osób z niedożywieniem jakościowym.
Laktoferyna wykazuje niezwykle szeroką aktywność biologiczną, wpływając pozytywnie na czynności życiowe całego organizmu, głównie związane z prawidłową funkcjonalnością bariery antyoksydacyjnej, odpowiedzi zapalnej i układu odpornościowego. Jednocześnie jest również transporterem żelaza, ułatwiającym wchłanianie tego pierwiastka z pożywienia i jego dystrybucję do tkanek, a także czynnikiem obniżającym ryzyko rozwoju otyłością oraz związanych z nią problemów metabolicznych w obszarze układu krążenia i gospodarki cukrowej.
Beta laktoglobulina jest białkiem z grupy lipokalin, wykazujących zdolność wiązania i transportowania z układu trawiennego do organizmu cząsteczek składników pokarmowych rozpuszczalnych w tłuszczach, takich jak przykładowo karotenoidy oraz witaminy A, E, D i K. Wykazano również, że beta laktoglobulina jest zdolna do wiązania i dezaktywowania żelaza niezbędnego organizmom chorobotwórczym, przez co odgrywa ważną rolę w walce z rozmaitymi patogenami. Spożywana beta laktoglobulina jest w stanie przenosić skompleksowane żelazo i inne mikroelementy do ludzkich komórek odpornościowych, wpływając tym samym pozytywnie na funkcje układu immunologicznego. Wspomaga również kształtowanie tzw. tolerancji pokarmowej, chroniącej przed rozwojem procesów zapalnych w obrębie układu trawiennego.
Immunoglobulina G to dominująca frakcja białek odpornościowych, stanowiąca aż 80% wszystkich przeciwciał każdego organizmu. Spożywana wraz z mlekiem, ulega wchłanianiu z przewodu pokarmowego, wspomagając układ odpornościowy w ochronie organizmu przed szkodliwymi patogenami.
Albumina osocza hamuje w pierwszej kolejności przyleganie bakterii chorobotwórczych do zdrowych komórek organizmu.
Proteozo Pepton 5 chroni tkanki zębów przed demineralizacją, a także stanowi znakomitą pożywkę dla bakterii fermentacji mlekowej, zasiedlających przewód pokarmowy i tworzących korzystny mikrobom, wpływający pozytywnie na wszystkie czynności życiowe całego naszego organizmu. Ta frakcja odpowiada również za idealną rozpuszczalność elementów mleka z wytworzeniem emulsji warunkującej znakomitą przyswajalność wszystkich jego składników odżywczych.
Glikomakropeptyd GMP pobudza rozmnażanie makrofagów i aktywuje prowadzony przez nie proces fagocytozy, który jest skuteczną metodą obrony organizmu przed drobnoustrojami chorobotwórczymi, stanowiąc ważny element odporności nieswoistej. Blokuje też przyleganie bakterii chorobotwórczych do komórek i wnikanie do nich toksyn bakteryjnych. Chroni organizm przed biegunkami bakteryjnymi, poprawiając jednocześnie wchłanianie innych składników pokarmowych (szczególnie cynku) i zwiększając liczbę krwinek czerwonych. Ogranicza jednocześnie zlepianie się płytek krwi, działając w ten sposób przeciwzakrzepowo.
Źródło glutationu
Jak dowodzą badania, spożywanie produktów mlecznych, z uwagi na szczególny skład aminokwasowy laktoprotein, prowadzi do wzrostu poziomu glutationu w organizmie (w tym w mózgu) o blisko 90% oraz produkcji prawie 500 podobnych do glutationu mikropeptydów o dowiedzionej, efektywnej aktywności antyoksydacyjnej.
Natomiast glutation jest podstawowym elementem bariery antyoksydacyjnej, chroniącym komórki przed niszczycielską aktywnością wolnych rodników tlenowych i innych reaktywnych form tlenu, a także kofaktorem kilku enzymów, aktywatorem witaminy C, E i testosteronu, eliminatorem toksyn i metali ciężkich, promotorem rozmnażania komórkowego, regulatorem śmierci komórkowej, promotorem prawidłowych funkcji mitochondriów i mitochondrialnego DNA, czynnikiem odpornościowym oraz naturalnym środkiem przeciwzapalnym, przeciwwirusowym i ogólnie przeciwinfekcyjnym.
I dużo więcej…
Na zakończenie należy zaznaczyć, że nieomówione pozostają tu kwestie wielu innych, dobroczynnych zdrowotnie składników mleka i produktów mlecznych, takich jak bakterie fermentacji mlekowej, minerały, kwas masłowy czy kwasy omega 3 i 6, ale w krótkiej formule artykułu popularno-naukowego nie da się po prostu ich wszystkich omówić.