Glutamina należy do grupy suplementów najczęściej stosowanych przez sportowców. A to przede wszystkim z tego powodu, że – jak dowodzą badania – glutamina jest aminokwasem ściśle powiązanym z równowagą życiową mięśni i produkcją białek mięśniowych, tak więc wysokie jej stężenie w tkance mięśniowej stymuluje produkcję i hamuje rozpad białek, a niedobór skutkuje efektami przeciwnymi, co wydaje się być zjawiskiem specyficznym konkretnie dla glutaminy, niezależnym od stężenia innych aminokwasów w tkance mięśniowej.
Rola glutaminy w organizmie człowieka
Glutamina jest jednym z 20 aminokwasów powszechnie występujących w białku. Glutamina jest aminokwasem względnie niezbędnym, czyli takim, który wprawdzie może być produkowany przez organizm, ale z którego syntezą organizm nie nadążą w sytuacjach wzmożonego zapotrzebowania, przykładowo w warunkach stresowych i wysiłkowych.
Funkcje glutaminy poza rolą białkową
Glutamina jest aminokwasem najobficiej występującym w wolnej formie w organizmie człowieka i osiągającym najwyższe stężenia w tkance mięśniowej i osoczu krwi. Głównym miejscem produkcji glutaminy w organizmie jest właśnie tkanka mięśniowa. Glutamina pełni w organizmie rozliczne funkcje biologiczne, wykraczające poza rolę składnika białek, z których najważniejsza dla ogólnego stanu zdrowia wydaje się rola źródła energii dla komórek jelitowych oraz źródła azotu dla bakterii pożytecznej mikroflory jelitowej.
Pomimo ogólnie wysokiego standardu egzystencjalnego, współczesna dieta wpływa zdecydowanie negatywnie zarówno na zdrowie jelit, jak też ogólny stan zdrowia. Problem ten przypisywany jest przez specjalistów powszechności spożywania przetworzonej żywności o wysokiej zawartości cukrów prostych i niskiej zawartości błonnika pokarmowego, co wpływa negatywnie na równowagę mikrobiomu jelitowego. Wysoko przetworzona żywność wykazuje tendencję zarówno do inicjacji jelitowego, jak też ogólnoustrojowego stanu zapalnego, a także zwiększania przepuszczalności bariery jelitowej.
Coraz liczniejsze badania wskazują przy tym na fizjologiczny związek pomiędzy zdrowiem jelit a równowagą neurochemiczną mózgu, modulowaną przez jelitowy układ nerwowy. Niezdrowe jelita mogą więc być przyczyną nieprawidłowej pracy mózgu, skutkującej rozwojem schorzeń neuropsychicznych. Jednocześnie badania nad glutaminą udowodniły, że jest to niezwykle obiecujący składnik pokarmowy, łagodzący uszkodzenia i poprawiający zdrowie jelit, wspierający na tej drodze środowisko neurochemiczne w mózgu.
Przegląd badań nad wpływem glutaminy na zdrowie jelit i mózgu
Niedawno amerykańscy naukowcy dokonali podsumowania obecnego stanu badań, w celu lepszego zrozumienia problematyki wpływu suplementacji glutaminy na zdrowie jelit i mózgu (Deters, 2021).
A z publikacji tej m.in. dowiadujemy się, że aktualne wyniki badań sugerują, iż glutamina oddziałuje na jelita na trzy istotne sposoby:
- wpływa pozytywnie na utrzymanie równowagi mikrobiomu jelitowego,
- zwiększa ekspresję białek ścisłych połączeń komórek jelitowych, wspomagając integralność błony śluzowej jelit,
- łagodzi reakcję zapalną w sytuacjach podrażnienia błony śluzowej jelit.
Znaczenie glutaminy dla zdrowia jelit i mózgu
Cykl życiowy komórek błony śluzowej jelit (enterocytów) jest stosunkowo krótki, ponieważ są one wymieniane mniej więcej co pięć dni. Natomiast w badaniach wykazano, że glutamina aktywuje procesy rozmnażania się i różnicowania jelitowych komórek macierzystych do dojrzałych enterocytów błony śluzowej jelit.
Wyżej wspomniane, tzw. połączenia ścisłe to struktury białkowe, spajające komórki ścianek przewodu pokarmowego. Połączenia ścisłe przyczyniają się w dużej mierze do wchłaniania cennych składników pokarmowych i blokowania wnikania szkodliwych patogenów. Zakłócenie funkcjonalności połączeń ścisłych powoduje zwiększoną przepuszczalność jelit, umożliwiając przedostawanie się większych białek do krwioobiegu, co może zainicjować ogólnoustrojową reakcję zapalną. A jak już wiemy, niezdrowe nawyki żywieniowe wpływają niekorzystnie na przepuszczalność ścisłych połączeń jelitowych. Natomiast glutamina, jak się okazuje, kontroluje ekspresję białek połączeń ścisłych, co potwierdzono w badaniach na hodowlach linii komórkowych. W badaniach tych wykazano, że komórki jelitowe, niedostatecznie zaopatrzone w glutaminę, charakteryzują się niewydolną ekspresją białek tworzących połączenia ścisłe, a tym samym zwiększoną przepuszczalnością. Jednak sytuację tę można było odwrócić, poprzez wprowadzenie wyższych dawek glutaminy do hodowli komórkowych. Jak więc zauważają specjaliści, biorąc pod uwagę, że glutamina aktywuje i utrzymuje białka połączeń ścisłych, suplementacja tego aminokwasu może być realną formą wsparcia żywieniowego terapii celiakii i nieswoistego zapalenia jelit.
Ale glutamina, jak się okazuje, może również ograniczać aktywność szlaków zapalnych, związanych z przebiegiem choroby Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Reakcje zapalne powodują bowiem efekt kaskadowy, w wyniku którego dochodzi do produkcji cytokin prozapalnych, które stymulują odpowiedź zapalną, natomiast glutamina hamuje inicjację tego procesu.
Glutamina a mikrobiom jelitowy i metabolizm
Doustna suplementacja glutaminy wykazywała w badaniach pozytywny wpływ na skład mikrobiomu ludzkich jelit. Przykładowo w badaniu z 2015 r. losowo przydzielono 33 otyłych ochotników albo do suplementacji glutaminy, albo alaniny. Ponieważ stosunek występujących w jelitach bakterii Firmicutes do Bacteroidetes jest biomarkerem otyłości i gdy jest wysoki, silnie koreluje z otyłością oraz problemami metabolicznymi i zdrowotnymi, w badaniu tym kontrolowano właśnie głównie ten parametr.
A po 14 dniach suplementacji w grupie otrzymującej glutaminę zaobserwowano znacznie zmniejszony stosunek Firmicutes do Bacteroidetes, co automatycznie znalazło odzwierciedlenie również w efektach odchudzania. I jak dowiedziono w tym badaniu, suplementacja glutaminy wpływa różnie na ekspresję genów różnych szczepów bakterii, co wyjaśnia korzystną dla sylwetki i zdrowia optymalizację ich proporcji.
Zdrowie jelit coraz częściej uznawane jest za kluczowy i fundamentalny czynnik właściwego funkcjonowania układu odpornościowego oraz utrzymania ogólnie dobrego stanu zdrowia, niskiego poziomu ogólnoustrojowego stanu zapalnego i ścisłej równowagi neuropsychicznej, gdzie zakłócenie tej równowagi, na skutek dysfunkcji jelit, jest silnie skorelowane z depresją i innymi chorobami psychicznymi.
Autorzy tego przeglądu kończą swoją publikację wnioskiem, że glutamina jawi się nam jako potężny suplement bezpośrednio wspierający i utrzymujący podstawowy stan zdrowia, funkcjonalność układu odpornościowego i mechanizmów przeciwzapalnych, funkcjonalność jelit i równowagę mikrobiomu, a także jako pośrednie wsparcie żywieniowe terapii chorób o podłożu neuropsychicznym.
Sławomir Ambroziak