Rak jelita grubego jest jednym z najpilniejszych globalnych problemów zdrowia publicznego, szczególnie w krajach, które przyjęły zachodni styl życia i zachodnią dietę, gdzie częstotliwość jego występowania stale rośnie. Każdego roku na świecie diagnozuje się około 1.2 miliona nowych przypadków raka jelita grubego, co czyni go drugim najczęściej występującym nowotworem u mężczyzn i trzecim najczęściej występującym u kobiet. Równie niepokojący jest wysoki wskaźnik śmiertelności z powodu raka jelita grubego, który w skali globalnej wynosi 7 na 100 000 osób.
Rak a wiek
Do rozwoju raka jelita grubego przyczynia się kilka czynników środowiskowych i genetycznych. Po pierwsze, rak jelita grubego jest uważany za chorobę związaną z wiekiem, gdyż jego patogeneza obejmuje komórkowe i molekularne mechanizmy procesu starzenia się organizmu. Czynniki środowiskowe i styl życia, które przyspieszają biologiczne mechanizmy starzenia się organizmu, odgrywają jednocześnie główną rolę w patogenezie raka jelita grubego. Przykładowo siedzący tryb życia, przy diecie bogatej w tłuszcze i czerwone mięso, a ubogiej w błonnik, przyczynia się znacząco, jednocześnie do przyspieszonego starzenia się organizmu i rozwoju raka jelita grubego.
Geny, choroby, bakterie i witaminy
Istnieje również coś takiego, jak podatność genetyczna na raka jelita grubego, albowiem osoby z historią rodzinną tego nowotworu cechują się większą predyspozycję do jego rozwoju. Ryzyko zachorowania na raka jelita grubego zwiększają również schorzenia współistniejące, takie jak choroby zapalne jelit, otyłość, kruchość starcza i cukrzyca. Rolę patogenną odgrywają tu również zmiany w mikrobiomie jelitowym, w tym zwiększona częstotliwość występowania w jego składzie onkobakterii, takich jak Helicobacter pylori, przy obniżeniu zawartości i różnorodności szczepów pożytecznych mikroorganizmów probiotycznych. Niedawno przykładowo w jednym z badań zaobserwowano, że w jelitach kobiet chorujących na raka jelita grubego brakuje Carnobacterium maltaromaticum – jednego z bardzo pożytecznych szczepów bakterii kwasu mlekowego. Jak wynika ponadto z aktualnych badań, ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jelita grubego wiąże się też niski poziom witaminy D, a niedobór tej witaminy koreluje z częstszym występowaniem tego typu nowotworu u ludzi.
Witamina D w akcji
Jak bowiem się okazuje, witamina D, działając poprzez swoiste dla siebie receptory komórkowe, odgrywa kluczową rolę w regulacji układu odpornościowego, a jej działanie immunomodulacyjne ma z kolei kluczowe znaczenie dla zapobiegania rozwoju raka jelita grubego. Witamina D wzmacnia funkcje narządów układu odpornościowego, takich jak śledziona i węzły chłonne, oraz stymuluje aktywność limfocytów T, co jest niezbędne do obrony organizmu przed nowotworami. Ponadto witamina D łagodzi reakcje zapalne, inicjujące procesy nowotworowe, zmniejszając również stan zapalny jelit, przyczyniający się do rozwoju raka jelita grubego. Odpowiedni poziom witaminy D wpływa stymulująco na ekspresję genów związanych z hamowaniem stanu zapalnego i rozmnażania się komórek nowotworowych, hamując rozwój raka jelita grubego. Ponadto witamina D, aktywując mechanizmy hamujące przeżywalność, rozmnażanie i migrację komórek nowotworowych, zapobiega przerzutom raka jelita grubego do innych tkanek i narządów.
Do akcji wkracza magnez
Predyspozycje do rozwoju raka jelita grubego mają też związek z poziomem spożycia magnezu. Otóż w badaniach epidemiologicznych, poziom spożycia magnezu okazał się odwrotnie proporcjonalny do ryzyka wystąpienia gruczolaków jelita grubego i raka jelita grubego. Innymi słowy, jak wynika z badań, im wyższe spożycie magnezu – tym niższe prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu jelita grubego.
W świetle aktualnych badań, magnez okazuje się niezbędny do przebiegu wielu procesów fizjologicznych, które wpływają na karcynogenezę (rakowacenie) jelita grubego, w tym procesu syntezy i naprawy DNA, metabolizmu glukozy, regulacji proliferacji i apoptozy komórek nowotworowych oraz ochrony zdrowych komórek przed stresem oksydacyjnym. Ponadto magnez wpływa dodatnio na wrażliwość tkanek na insulinę oraz ujemnie na przebieg reakcji zapalnych, przez co hamuje proces karcynogenezy jelita grubego.
Magnez, mikrobiom i witamina
Przeciwnowotworowa aktywność magnezu, jak się okazuje, jest również powiązana z witaminą D. Otóż, jak ustalono w kilku badaniach, suplementacja magnezu znacząco zwiększa poziom witaminy D we krwi, szczególnie gdy jej poziom wyjściowy jest niski. Chociaż mechanizm, dzięki któremu to następuje, nie jest w pełni zrozumiały, jedno z wyjaśnień obejmuje rolę magnezu jako kofaktora wszystkich enzymów zaangażowanych w syntezę i metabolizm witaminy D.
Niemniej wyniki kolejnych badań udowodniły, że stężenie magnezu w jelitach odgrywa również kluczową rolę w regulacji wzrostu i aktywności mikrobiomu jelitowego. Tak więc oprócz zwiększania syntezy witaminy D w organizmie i aktywności enzymów zaangażowanych w jej metabolizm, suplementacja magnezu, jak dowiodły badania, zwiększa liczebność Carnobacterium maltaromaticum i Faecalibacterium prausnitzii w jelitach, w porównaniu z poziomami w grupach otrzymujących nieaktywne placebo. A ponieważ te dwa szczepy bakteryjne, ściśle ze sobą współpracując, wytwarzają aktywną formę witaminy D, wzrost ich liczebności na skutek suplementacji magnezu prowadzi do wzrostu syntezy i stężenia witaminy D w jelitach, a tym samym do aktywacji sygnalizacji receptora witaminy D w komórkach jelitowych i zahamowania procesów prowadzących do rozwoju raka jelita grubego.
Trzecie źródło
Tak więc w świetle najaktualniejszych badań naukowych, suplementacja magnezu okazuje się skuteczną formą profilaktyki raka jelita grubego. Co jednak równie ciekawe, badania te wskazują nam na mikrobiom jelitowy jako na trzecie źródło witaminy D, albowiem dotąd znaliśmy tylko dwa jej źródła – dietę oraz syntezę skórną, aktywowaną promieniowaniem UV.
Sławomir Ambroziak
Źródła:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002916525005271?via%3Dihub
https://www.mdpi.com/2072-6643/17/8/1351
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002916523029507