Grypę znamy wszyscy bardzo dobrze – jak zły szeląg! Grypa to zakaźna choroba układu oddechowego, wywoływana przez wirusy, infekujące głównie nos i gardło, a czasami również i płuca.
Kilka słów o grypie
Przyczyną zakażenia są wirusy grypy, które występują w czterech gatunkach – A, B, C i D. Grypę u ludzi wywołują najczęściej wirusy grypy A i B. Najlepiej poznany jest wirus grypy A, który cechuje się dużą zmiennością genetyczną i potencjałem zakaźnym, i odpowiada za lokalne epidemie i globalne pandemie.
Grypa jest jedną z najczęściej występujących we wszystkich grupach wiekowych, wirusowych chorób zakaźnych, istotnie przyczyniającą się do zachorowalności i śmiertelności ludzi praktycznie na całym świecie. Każdego roku na grypę zapada 5–10% osób dorosłych i 20–30% dzieci, przy czym 3–5 mln ludzi przechodzi tę chorobę bardzo ciężko, z czego 1 mln umiera.
Wprawdzie każdy może zachorować na grypę i u każdego mogą wystąpić poważne problemy związane z przebiegiem tej choroby, to jednak niektóre osoby, gdy zachorują, są bardziej narażone na wystąpienie poważnych powikłań zdrowotnych. Problem ten dotyczy przede wszystkim osób w wieku powyżej 65 lat, osób w każdym wieku z takimi przewlekłymi schorzeniami, jak astma, cukrzyca czy choroba niedokrwienna serca, osób otyłych ze wskaźnikiem masy ciała (BMI) wynoszącym ponad 40, a także kobiet w ciąży i dzieci poniżej piątego roku życia.
Spośród najcięższych powikłań grypy wymieniane są w pierwszej kolejności: wirusowe zapalenie płuc, wtórne bakteryjne zakażenia układu oddechowego, sepsa, zapalenie i rozpad mięśni (rabdomioliza), ostra niewydolność nerek, zapalenie mózgu i opon mózgowych, zapalenie osierdzia i mięśnia sercowego, niewydolność krążenia i nagły zgon sercowy.
Kłopotliwa profilaktyka i terapia
Jak głosi fachowa literatura medyczna, najskuteczniejszym sposobem zapobiegania grypie jest systematyczne, coroczne szczepienie ochronne. Jednak skuteczność ochrona zależy tu w dużej mierze od stopnia dopasowania antygenowego wirusa szczepionki do wirusa dominującego w danym sezonie grypowym. Dlatego też, gdy pojawiają się pierwsze objawy grypy, specjaliści zalecają rozpoczęcie podawania leków przeciwwirusowych. Środki przeciwwirusowe, zarejestrowane obecnie ze wskazaniem do leczenia grypy, ograniczają replikację wirusa w organizmie, a tym samym skracają czas utrzymywania się objawów chorobowych i łagodzą te objawy. Ponadto, co bardzo ważne, zmniejszają ryzyko powikłań pogrypowych, które są najczęstszą przyczyną zgonów w efekcie zarażenia wirusem grypy.
Jednak współczesna medycyna stanęła przed problemem powszechnej lekooporności wirusów grypy, który zaobserwowano najpierw w przypadku pierwszej generacji leków przeciwgrypowych, w szczególności amantadyny i rymantadyny, a ostatnio pojawiły się już również szczepy oporne na obecnie zatwierdzone leki przeciwgrypowe, w tym oseltamiwir i zanamiwir. Ze względu na problemy z lekoopornością, wynikające z szybkiej ewolucji wirusów grypy, a tym samym pilną potrzebę poszukiwania nowych przeciwgrypowych leków i środków profilaktycznych, przebadano w ostatnich latach wiele naturalnych medykamentów rodem z domowej apteczki czy spiżarki, pod kątem ich wpływu na wirusy grypy i kontrolę przebiegu choroby infekcyjnej.
Leki prosto od krowy
W wielu przypadkach obiektami tych badań były składniki mleka. A to z tego, że mleko zawiera liczne składniki bioaktywne, w tym białka, lipidy i oligosacharydy, które pełnią wiele funkcji fizjologicznych, ukierunkowanych na promocję wzrostu oraz zdrowy rozwój noworodków i dzieci. Ponieważ jednak mleko i jego przetwory są również ważnym elementem żywienia osób dorosłych, specjaliści sugerują, że inne ich właściwości – m.in. przeciwdrobnoustrojowe, immunologiczne i przeciwnowotworowe – mogą być znacznie ważniejsze zdrowotnie, aniżeli walory odżywcze. Z tego też powodu, większość badań w dziedzinie nutraceutyków, czyli potencjalnych leków pochodzenia pokarmowego, skupia się właśnie na składnikach mleka i jego produktów, eksperymentując z wykorzystaniem tych aktywnych biologicznie molekuł w profilaktyce i leczeniu chorób oraz poszukiwaniem nowych środków terapeutycznych, skutecznie wspomagających rozmaite terapie konwencjonalne.
Wiele biologicznych i funkcjonalnych właściwości mleka wynika z obecności w jego składzie specyficznych, wyższych frakcji białkowych, skupionych w jego trzech frakcjach zasadniczych – kazeinie, mucynie i serwatce. Białka serwatkowe stanowią około 20% białek mleka, ale ich całkowita zawartość i stosunek do kazeiny znacznie się różnią w zależności od gatunku; pojawiają się w większej ilości w siarze, czyli mleku pierwotnym, niż w mleku późniejszym. Do białek serwatkowych, obecnych głównie w mleku ludzkim, należą: alfa laktoalbumina, immunoglobuliny i albumina surowicy, natomiast laktoferyna, glikomakropeptyd, laktoperoksydaza i lizozym tworzą tutaj pomniejsze frakcje. Z kolei mleko krowie ma podobny skład frakcji serwatkowych, z wyjątkiem obecności dużej ilości beta laktoglobuliny, która w mleku ludzkim jest całkowicie nieobecna. Mleko krowie zawiera również nieco mniej alfa laktoalbuminy w porównaniu z mlekiem ludzkim.
Dlaczego serwatka?
Białko serwatkowe jest uważane za produkt o najwyższej wartości odżywczej, przede wszystkim ze względu na wysoką zawartość pełnych kompleksów niezbędnych aminokwasów. Jednak ponad wartość odżywczą, jak dowodzą badania, białka serwatkowe wykazują równolegle szeroką aktywność biologiczną, wspomagając przykładowo wzrost kości i siłę mięśni, obniżając poziom cholesterolu, poprawiając funkcje poznawcze i regulując pozytywnie nastrój, działając przy tym m.in. antyoksydacyjne, przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo, przeciwdrobnoustrojowo i immunomodulacyjne. A jeżeli chodzi o ich aktywność przeciwdrobnoustrojową, jest ona szczególnie precyzyjnie skierowana przeciwko niektórym wirusom, w tym szczęśliwie właśnie, jak się okazuje, przeciwko wirusom grypy.
Jak już dziś wiemy w świetle wyników badań naukowych, białka serwatkowe wykazują bardzo silną aktywność przeciwwirusową, skierowaną przeciwko różnym wirusom otoczkowym i bezotoczkowym, w tym ludzkiemu cytomegalowirusowi, ludzkiemu wirusowi niedoboru odporności (HIV1), wirusowi zapalenia wątroby typu B i C, wirusowi opryszczki pospolitej typu 1 i 2, hantawirusowi, wirusowi polio, ludzkiemu rotawirusowi, wirusowi brodawczaka ludzkiego i enterowirusowi, a szczególnie wirusowi grypy typu A, w tym jego najzjadliwszym szczepom – H1N1, A1N1 i H5N1.
Jak to działa?
Najsilniejsze właściwości przeciwwirusowe przypisano w tych badaniach natywnej laktoferynie i jej pochodnym peptydowym, takim jak laktoferycyna i laktoferampina. Niemniej w wielu badaniach wykazano, że natywny lizozym, glikomakropeptyd, beta laktoglobulina, alfa laktoalbumina oraz niektóre z ich peptydów, nie ustępują wiele laktoferynie w swojej aktywności przeciwwirusowej.
W przypadku wirusów grypy, mechanizm aktywności przeciwwirusowej ustalono dotąd konkretnie w odniesieniu do wirusów typu A oraz laktoferyny i glikomakropeptydu. Jak więc wynika z badań, interakcja pomiędzy tymi białkami a hemaglutyniną wirusową, przyłączającą wirusy grypy do komórek gospodarza, prowadzi do zahamowania wnikania wirusów do komórek, zapobiegając w konsekwencji zakażeniu. Przy czym okazuje się, że laktoferyna i laktoperoksydaza wykazują jednocześnie ogromny potencjał leczniczy w procesie terapii grypy, albowiem podawane doustnie w przebiegu choroby łagodzą wirusowe zapalenie płuc, na drodze hamowania nacieku komórek zapalnych do pęcherzyków płucnych.
Obowiązkowe w sezonie grypowym
Izolaty i koncentraty białek serwatkowych, z uwagi na ich walory odżywcze i zdolności wspomagania rozwoju masy i siły mięśni, są podstawą składu ogromnej liczby środków spożywczych specjalnego przeznaczenia, adresowanych do sportowców wyczynowych i populacji osób korzystających rekreacyjnie z aktywności ruchowej. A jako że frakcje białek serwatkowych dowodzą swoich właściwości profilaktycznych i leczniczych w odniesieniu do grypy, w sezonie grypowym warto chyba codziennie gościć tego typu produkty na swoim stole.
Sławomir Ambroziak
Źródła:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2998487/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8723829/
https://www.microbiologyresearch.org/content/journal/jmm/10.1099/jmm.0.46018-0#tab2