Sarkopenia to utrata masy i siły mięśni szkieletowych związana z wiekiem. Wiąże się ona ze zwiększonym ryzykiem upadków i złamań, a także otyłością oraz rozwojem insulinooporności, cukrzycy, nadciśnienia i chorób sercowo-naczyniowych. Osoby starsze, cierpiące na sarkopenię, doznają również częściej objawów zaburzeń lękowo-depresyjnych, niż ich rówieśnicy o normatywnej masie i sile mięśni.
Ponadto w kilku badaniach dowiedziono, że sarkopenia wiąże się ze znacznie podwyższonym ryzykiem zgonu osób dorosłych i starszych. W badaniach tych ryzyko zgonu było szczególnie i bezpośrednio skorelowane z siłą mięśniową mężczyzn w wieku powyżej 60 lat. Jednocześnie tempo utraty siły okazało się ważnym czynnikiem ryzyka zgonu wszystkich osób poniżej 60 roku życia. Dlatego w 2016 r. sarkopenię uznano formalnie za chorobę i nadano jej kod: ICD-10-CM (M62.84).
Co przyczynia się do wystąpienia i rozwoju sarkopenii?
W inicjację i postęp sarkopenii, jak się okazuje, zaangażowane są różne czynniki. Przede wszystkim należą do nich problemy związane ze stylem życia, takie jak niska aktywność fizyczna, otyłość i palenie tytoniu. Równie ważny udział mają tu także czynniki żywieniowe, takie jak niskie spożycie białka oraz niedobór kalorii i witaminy D3. Rozwojowi sarkopenii sprzyja też charakterystyczny dla podeszłego wieku przewlekły stan zapalny. Prozapalne cytokiny, takie jak IL-6, TNF-α i CRP, zwiększają gromadzenie tłuszczu w tkance tłuszczowej, zaburzając jednocześnie szlak syntezy białek w mięśniach szkieletowych. Z sarkopenią związana jest ponadto dysfunkcja mitochondriów, która generuje stres oksydacyjny i przewlekły stan zapalny.
Równie ważnym – a może nawet najważniejszym – czynnikiem rozwoju sarkopenii są zmiany hormonalne, czyli spadek poziomu testosteronu u mężczyzn i estradiolu u kobiet. Oba te hormony to tzw. hormony anaboliczne, które pobudzają syntezę białek mięśniowych, a tym samym sprzyjają utrzymaniu odpowiedniej masy i siły mięśni.
Profilaktyka sarkopenii – jak chronić się przed utratą masy mięśniowej?
Chociaż w postępie sarkopenii biorą udział różne czynniki, podstawową strategią zapobiegania tej chorobie, jest zwiększenie spożycia białka i aktywności ruchowej. Wprawdzie obecnie zalecane dzienne spożycie białka wynosi 0.8 g/kg/dzień, niemniej wyniki kilku badań sugerują, że do zachowania masy mięśniowej i funkcjonalności mięśni osób starszych wymagane jest wyższe spożycie tego składnika pokarmowego, niż oficjalnie zalecana norma.
W opublikowanym niedawno przeglądzie literatury naukowej (Jang, 2023), jego autorzy podsumowali ostatnie badania kliniczne z udziałem ludzi w celu lepszego zrozumienia problematyki rodzaju, ilości i czasu trwania podwyższonego spożycia białka w kontroli sarkopenii. W publikacji tej omówiona została również skuteczność suplementów aminokwasowych w utrzymaniu masy mięśniowej i funkcji mięśni osób starszych. Są one zazwyczaj stosowane w żywieniu sportowców, takich jak przykładowo tzw. aminokwasy egzogenne (EAA).
Jak wynika z tego przeglądu, w badaniach szczególnie dobrze potwierdzony został pozytywny wpływ suplementacji białek mleka – a przede wszystkim białek serwatkowych – na osoby starsze, spożywające wcześniej mniej niż 1 g białka na kilogram wagi ciała dziennie. Przy tym w kilku badaniach wykazano, że spożycie 1.2-1.5 g/kg/dzień izolatu białka serwatkowego (WPI) poprawiało, w połączeniu z ćwiczeniami oporowymi, masę mięśniową, funkcjonalność mięśni i wydolność fizyczną osób w starszym wieku.
Białko – obowiązkowy składnik diety osób starszych
W kilku badaniach wykazano też pozytywny wpływ na masę mięśniową oraz siłę i funkcjonalność mięśni osób starszych aminokwasów egzogennych (EAA). Otóż wszystkie te parametry poprawiała suplementacja 8-15 g EAA dziennie przez okres od 8 tygodni do 18 miesięcy. EAA to bowiem molekuły budujące białka mięśniowe, które nie mogą powstawać w naszym organizmie, w związku z czym są absolutnie niezbędnymi składnikami pokarmowymi, szczególnie dla utrzymania i przyrostu masy i siły mięśni.
Podsumowując wyniki swojego przeglądu, jego autorzy stwierdzili, że zalecane dzienne spożycie białka dla osób starszych powinno zostać zmienione. Wyniki tego przeglądu natomiast powinny zostać wykorzystane jako wytyczne dotyczące zakresu spożycia białka przez osoby starsze, sprzyjającego łagodzeniu objawów sarkopenii i zdrowemu starzeniu się organizmu.
Sławomir Ambroziak